Warmteterugwinning: energie besparen met een slim concept

Warmteterugwinning is het hergebruiken van warmte die normaal via de ventilatie naar buiten verdwijnt. In veel stallen is de afvoerlucht relatief warm en vochtig. Dat is in feite “energie” die je al hebt betaald, via verwarming en via de warmteproductie van dieren.

Met WTW vang je een deel van die warmte af en zet je die weer in voor:

1. voorverwarming van inkomende ventilatielucht
2. ondersteuning van vloerverwarming of nestverwarming
3. het verhogen van de efficiëntie van een warmtepomp (hogere bronkwaliteit)
4. het stabiliseren van temperatuur en luchtvochtigheid in de afdeling

In stallen heb je vaak een continue warmtestroom: dieren produceren warmte, ventilatie draait (bijna) altijd, en er is regelmatig behoefte aan bijverwarmen, zeker bij jonge dieren.

Dat maakt WTW aantrekkelijk omdat:

1. de warmtebron constant beschikbaar is
2. ventilatie sowieso nodig is voor CO2, vocht en ammoniak
3. klimaatstabiliteit direct effect heeft op comfort en prestaties

Vooral in afdelingen met biggen, kuikens of andere jonge dieren is het voordeel groot: je wilt frisse lucht, maar je wilt geen koudeval en geen schommelingen.

Er zijn verschillende manieren om warmte terug te winnen. In de praktijk zie je vaak een waterzijdige oplossing waarbij warmte uit afvoerlucht via een wisselaar wordt overgedragen aan water, en vervolgens weer aan de inkomende lucht of aan een afgiftesysteem.

1. Warmte uit de afvoerlucht halen
   De afgevoerde stallucht bevat warmte. Via een warmtewisselaar wordt die warmte overgedragen, zonder dat de vervuilde lucht direct mengt met de schone zijde.
2. Warmte transporteren via water
   Water is een handige “drager” van warmte. Je kunt warmte bufferen en op een later moment inzetten, of verdelen naar meerdere afnemers (bijvoorbeeld inlaatlucht én vloer).
3. Warmte terugbrengen waar je hem nodig hebt
   De meest voorkomende toepassingen:
   – verse lucht voorverwarmen aan de luchtinlaat
   – vloerverwarming, wandverwarming of lokale verwarmingscircuits
   – aanvoer naar een warmtepomp, zodat die met een hogere bron temperatuur efficiënter werkt
4. Slimme regeling bepaalt het echte rendement
   Het systeemrendement staat of valt met de regeling. Een goede regeling stemt af op:
   – buitentemperatuur
   – gewenste afdelingstemperatuur
   – ventilatievraag (bijvoorbeeld op CO2 en luchtvochtigheid)
   – beschikbare warmteopbrengst
   – warmtevraag van de afnemers

Belangrijk: warmteterugwinning presteert pas echt goed als de teruggewonnen warmte ook daadwerkelijk gebruikt kan worden. Een buffervat of slimme afnemerstrategie helpt om opbrengst te benutten.

In veel moderne stallen is er centrale ventilatie en mechanische afzuiging. Als er ook een luchtwasser aanwezig is, ontstaat er een logische plek om warmte “mee te nemen” in het proces, afhankelijk van de gekozen techniek en opbouw.

Wat je hiermee bereikt:

• minder warmteverlies bij noodzakelijke ventilatie
• stabielere inlaattemperatuur
• minder pieken en dalen in afdelingsklimaat
• betere stuurbaarheid, omdat je minder hoeft te “smoren” op ventilatie om warmte vast te houden

Let op: de precieze uitvoering verschilt per staltype, ventilatieconcept en installatie. De kern blijft dat je warmte uit een continue luchtstroom terugwint en inzet op een plek waar het effect heeft.

WTW is meestal interessant als meerdere van deze punten kloppen:

WTW past vaak goed als

1. je in koude periodes moet ventileren voor luchtkwaliteit, vocht of diergezondheid
2. je afdelingen hebt met jonge dieren waar temperatuurstabiliteit cruciaal is
3. je centrale ventilatie en mechanische afzuiging hebt
4. je warmte direct kunt inzetten (inlaat, vloer, buffervat, warmtepomp)
5. je energiekosten en CO2-reductie belangrijk vindt, nu en richting de toekomst

WTW is minder logisch als

1. je nauwelijks verwarmt of weinig warmtevraag hebt
2. ventilatie in de winter structureel laag is en ook laag kan blijven
3. je de warmte niet kwijt kunt, waardoor opbrengst onbenut blijft
4. er onvoldoende ruimte is voor waterzijdige componenten, buffers of leidingwerk

In moderne stallen is een stabiel binnenklimaat essentieel. Jonge dieren zoals biggen of kuikens zijn gevoelig voor tocht en kou. Door warme uitgaande lucht slim te benutten voor de verwarming van inkomende lucht of vloerverwarming, kunnen energiekosten omlaag zonder concessies aan dierenwelzijn.

Bij systemen waarin warmteterugwinning wordt gecombineerd met luchtwassers, wordt de warme lucht gebruikt om water te verwarmen. Dit maakt het mogelijk om ook in koude periodes efficiënt en duurzaam te ventileren.

1. Vervuiling en onderhoud
   – Zorg voor goede toegankelijkheid van wisselaars en filters.
   – Plan periodieke inspectie en reiniging.
   – Houd rekening met stofbelasting en bedrijfsvoering.

1. Condens en vocht
   Afvoerlucht is vaak vochtig. Condens is normaal bij warmteterugwinning. Dat vraagt om:
   – correcte afvoer van condenswater
   – materialen en opbouw die daartegen bestand zijn
   – aandacht voor hygiëne en onderhoudsroutines

1. Regeling en sensoren
   Sensoren en regeling zijn cruciaal. Een stabiele setpointstrategie voorkomt:
   – te koude inblaas
   – onnodig hoog energiegebruik
   – schommelingen die je alsnog met verwarming moet corrigeren

1. Buffercapaciteit
   Een buffervat kan het verschil maken tussen “soms voordeel” en “structurele opbrengst”, vooral als warmtevraag en warmteaanbod niet altijd precies tegelijk vallen.

Warmtepompen presteren beter met een “warmere” bron. Afhankelijk van ontwerp kan WTW een mooie bron of ondersteuning zijn. Dit kan interessant zijn als je:

1. veel draaiuren maakt
2. meerdere warmteafnemers hebt (inlaat, vloer, techniekruimte)
3. de installatie slim kunt regelen op vraag en aanbod

Belangrijk is dat het totaalconcept klopt: bron, buffer, afgifte en regeling moeten op elkaar zijn afgestemd.